Zgodnie z przepisami ustawy  z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.):

• obowiązkiem podatkowym jest wynikająca z ustaw podatkowych nieskonkretyzowana powinność przymusowego świadczenia pieniężnego w związku  z zaistnieniem zdarzenia określonego w tych ustawach,

• zobowiązaniem podatkowym jest wynikające z obowiązku podatkowego zobowiązanie podatnika do zapłacenia na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu albo gminy podatku w wysokości, w terminie oraz w miejscu określonym  w przepisach prawa podatkowego.

 

Powstanie zobowiązania podatkowego

 

Zobowiązanie podatkowe powstaje:

a) z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania,

b)  z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość takiego zobowiązania.

  

W przypadku powstania zobowiązania podatkowego w sposób określony zgodnie z literą a (czyli bez dokonania wymiaru podatku przez organ podatkowy) na podatnika nałożony jest obowiązek obliczenia podatku i wpłacenia go   w terminie na rzecz organu podatkowego (tzw. technika samoobliczenia podatku). Wiąże się to również z obowiązkiem złożenia odpowiedniej deklaracji podatkowej. Podatek wykazany w deklaracji jest podatkiem do zapłacenia, chyba że w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub części podatku, nie złożył deklaracji albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji. Organ podatkowy wydaje wówczas decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego.

 

Zabezpieczeniu pełnej realizacji obowiązków podatkowych, szczególnie gdy wykonanie zobowiązań podatkowych następuje w drodze samoobliczenia lub obliczenia podatku przez płatnika, służą instytucje czynności sprawdzających oraz kontroli podatkowej.

 

Czynności sprawdzające

 

Instytucja ta jest uregulowana w dziale V ustawy – Ordynacja podatkowa.

 

Celem czynności sprawdzających jest sprawdzenie terminowości składania deklaracji podatkowych i wpłacania podatków przez podatników, płatników i inkasentów, a także stwierdzenie formalnej poprawności dokumentów przedstawionych przy składaniu deklaracji  i wpłacaniu podatków oraz ustalenie stanu faktycznego w zakresie niezbędnym do stwierdzenia zgodności złożonej deklaracji i wpłaconych podatków z przedłożonymi dokumentami.

 

W razie stwierdzenia, że deklaracja zawiera błędy lub oczywiste omyłki bądź że wypełniono ją niezgodnie z ustalonymi wymaganiami organ podatkowy zwraca się do składającego deklarację o złożenie niezbędnych wyjaśnień oraz o skorygowanie deklaracji, wskazując przyczyny,  z powodu których informacje zawarte w deklaracji podaje w wątpliwość. Natomiast  w przypadku wątpliwości co do poprawności złożonej deklaracji organ podatkowy może wezwać do udzielenia, w wyznaczonym terminie, niezbędnych wyjaśnień lub uzupełnienia deklaracji, wskazując przyczyny podania w wątpliwość rzetelności danych w niej zawartych.

 

Organ podatkowy może również zażądać złożenia wyjaśnień w sprawie przyczyn niezłożenia deklaracji lub wezwać do jej złożenia, jeżeli deklaracja nie została złożona mimo takiego obowiązku.

 

W ramach czynności sprawdzających  organ podatkowy może także dokonać oględzin lokalu mieszkalnego lub jego części. Oględzin dokonuje się za zgodą podatnika, jeżeli jest to niezbędne do zweryfikowania zgodności stanu faktycznego z danymi wynikającymi ze złożonej przez podatnika deklaracji oraz z innych dokumentów potwierdzających poniesienie wydatków na cele mieszkaniowe.

 

Kontrola podatkowa

 

Instytucja ta jest uregulowana w dziale VI ustawy – Ordynacja podatkowa.

 

Celem kontroli podatkowej - przeprowadzanej z urzędu przez organy podatkowe  u podatników, płatników i inkasentów – jest sprawdzenie wywiązywania się tych podmiotów   z obowiązków wynikających z przepisów prawa podatkowego. Wymaga to wyczerpującego odtworzenia przebiegu działań tych podmiotów i zdarzeń z nimi związanych, kształtujących stan faktyczny. Kontrola podatkowa odbywa się poprzez sprawdzenie wszelkich materiałów (dokumentów składanych przez podatników, płatników lub inkasentów, protokołów z oględzin i przesłuchań świadków bądź biegłych, i in.), dostarczających dowody zaistnienia okoliczności, które wywarły wpływ na wysokość zobowiązań podatkowych.

Wszczęcie kontroli podatkowej następuje, co do zasady, przez doręczenie kontrolowanemu upoważnienia do jej przeprowadzenia oraz okazanie mu legitymacji służbowej. W upoważnieniu do przeprowadzenia kontroli podatkowej zawarte jest pouczenie o podstawowych prawach i obowiązkach w toku kontroli.

Kontrolowany, który nie zgadza się z ustaleniami kontroli, w terminie 14 dni, od dnia doręczenia protokołu kontroli, może przedstawić zastrzeżenia lub wyjaśnienia, wskazując równocześnie stosowne wnioski dowodowe. Kontrolujący ma obowiązek do nich się ustosunkować.

Informacje i materiały przygotowane zostały przez Ministerstwo Finansów.