1.
Zasady, na jakich podatnik VAT jest uprawniony do rozliczenia
swojej działalności gospodarczej w składanych we właściwym
urzędzie skarbowym deklaracjach podatkowych w podatku od towarów
i usług (miesięcznych lub kwartalnych), a następnie otrzymania
wykazanych w takich deklaracjach kwot nadwyżki podatku
naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy, zostały
szczegółowo uregulowane w przepisach ustawy z dnia 11 marca 2004
r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 z późn.
zm.) zmienionej ustawą z dnia 23 października 2009 r. o zmianie
ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 195, poz. 1504).)
oraz w aktach wykonawczych do tej ustawy. Rozwiązania przyjęte w
tych aktach prawnych wdrażają do polskiego porządku prawnego
regulacje dotyczące podatku od wartości dodanej Wspólnot
Europejskich zawarte w Dyrektywie Rady 2006/112/WE z dnia 28
listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru
podatku (Dz. Urz. WE L 154 z 13.06.1977, str. 1, z późn. zm.).
2.
Obowiązek rejestracji w zakresie podatku od towarów i
usług – art. 96 ustawy o podatku od towarów i usług.
Podatnicy podatku od towarów i usług (definicja podatnika: art.
15 ustawy o podatku VAT) przed dniem wykonania pierwszej
czynności opodatkowanej, określonej w art. 5 ww. ustawy
zobowiązani są do złożenia właściwemu naczelnikowi urzędu
skarbowego zgłoszenia rejestracyjnego. Obowiązek rejestracji nie
dotyczy m.in. podatników, którzy wykonują wyłącznie
czynności zwolnione z opodatkowania podatkiem od towarów i usług
lub, których wartość sprzedaży opodatkowanej nie przekroczyła
łącznie w poprzednim roku podatkowym kwoty 50.000 zł – art. 113
ustawy o podatku od towarów i usług.
Podmiot gospodarczy zamierzający
zarejestrować się dla potrzeb podatku od towarów i usług winien
złożyć stosowne zgłoszenie na druku „Zgłoszenie rejestracyjne w
zakresie podatku od towarów i usług – VAT-R” we właściwym
miejscowo urzędzie skarbowym. Należy podkreślić, iż w tym
zakresie nie obowiązują regulacje prawne dotyczące tzw. „jednego
okienka”, zawarte w przepisach ustawy o swobodzie działalności
gospodarczej. Naczelnik właściwego urzędu skarbowego potwierdza
zarejestrowanie podmiotu jako podatnika VAT na druku VAT-5.
Zarówno w przypadku zmiany danych
objętych zgłoszeniem rejestracyjnym w zakresie podatku VAT, jak
i w przypadku zaprzestania wykonywania czynności podlegających
opodatkowaniu, podatnik obowiązany jest poinformować o tym
fakcie naczelnika urzędu skarbowego.
Naczelnik urzędu skarbowego
wykreśla z urzędu podatnika z rejestru jako podatnika VAT bez
konieczności zawiadamiania o tym podatnika, jeżeli w wyniku
podjętych czynności sprawdzających okaże się, że podatnik nie
istnieje lub mimo podjętych udokumentowanych prób nie ma
możliwości skontaktowania się z nim albo jego pełnomocnikiem.
Należy
podkreślić, iż obowiązkiem zarejestrowanego czynnego podatnika
podatku VAT, jest umieszczanie numeru identyfikacji podatkowej
na fakturach oraz w ofertach handlowych.
3.
Zasady ustalania właściwości miejscowej
w zakresie podatku VAT zostały określone w art. 3 ustawy o
podatku od towarów i usług. Regułą ogólną przy ustalaniu
właściwości jest przyjęcie, iż ustala się ją ze względu na
miejsce wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu. W
przypadku, gdy czynności podlegające opodatkowaniu podatkiem od
towarów i usług są wykonywane na terenie objętym zakresem
działania dwóch lub więcej urzędów skarbowych, właściwość
miejscową ustala się dla:
-
osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych niemających
osobowości prawnej - ze względu na adres siedziby;
-
osób fizycznych - ze względu na miejsce zamieszkania.
4.
Prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku
naliczonego – art. 86 ustawy o podatku od towarów i usług.
Podstawową zasadą, jaka obowiązuje przy rozliczaniu podatku
VAT jest zasada neutralności podatkowej, przewidująca, iż
ostateczny ciężar zapłaty podatku spoczywa, na konsumencie. Dla
przedsiębiorcy wykonującego czynności podlegające opodatkowaniu
podatkiem VAT podatek ten winien mieć charakter neutralny.
Realizacja tej zasady znajduje swoje odbicie w treści art. 86
ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług zgodnie, z którym
w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do
wykonywania czynności opodatkowanych, zarejestrowanemu
podatnikowi VAT przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku
należnego o kwotę podatku naliczonego. Wszelkie ograniczenia
możliwości odliczenia podatku naliczonego muszą wynikać
bezpośrednio z przepisów ustawy, a ponadto nie mogą być
sprzeczne z regulacjami wspólnotowymi zawartymi w Dyrektywie
Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego
systemu podatku od wartości
dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku.
UWAGA: podstawowym warunkiem, aby podatnik mógł
skorzystać z prawa do obniżenia podatku należnego o podatek
naliczony, jest związek pomiędzy dokonanymi zakupami towarów i
usług, a wykonywanymi czynnościami podlegającymi opodatkowaniu.
Brak jest, zatem możliwości rozliczenia przez podatnika podatku
naliczanego od zakupów związanych wyłącznie z czynnościami
zwolnionymi z podatku VAT lub też niepodlegającymi w ogóle temu
podatkowi.
5.
Podstawowym dokumentem w oparciu, o który zarejestrowany
podatnik VAT ma prawo do dokonania obniżenia podatku należny o
podatek naliczony jest faktura VAT dokumentująca rzeczywisty
zakup towaru lub usługi. Należy podkreślić, iż faktura VAT
powinna być wystawiona przez podmiot uprawniony, tj. czynnego
podatnika VAT, a ponadto winna zawierać wszelkie elementy
wymagane przez przepisy prawa. Szczegółowe zasady wystawiania
faktur, dane, które powinny zawierać, oraz sposób i okres ich
przechowywania zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra
Finansów z dnia 28 listopada 2008 r. w sprawie zwrotu podatku
niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich
przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają
zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz. U.
Nr 212, poz. 1337).
6.
Przepisy ustawy o podatku od towarów i usług przewidują,
iż podatek należny może być obniżony o podatek naliczony w
oparciu o inne dokumenty niż faktura VAT, m.in. dokument celny
lub deklarację importową.
7.
W przypadku, gdy prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o
podatek naliczony wynika z faktur VAT albo dokumentu celnego
podatnik jest uprawniony do rozliczenia podatku w deklaracji za
okres, w którym otrzymał fakturę lub dokument celny,
bądź też w deklaracji za jeden z dwóch następnych okresów
rozliczeniowych. Przykładowo podatnik rozliczający się w
okresach miesięcznych, który otrzymał fakturę VAT w lipcu ma
prawo ją rozliczyć w deklaracji podatkowej VAT-7 za miesiąc
lipiec, sierpień lub wrzesień.
8.
Podatnik ma prawo złożyć korektę deklaracji podatkowej, w
przypadku gdy pomimo takiego uprawnienia nie obniżył kwoty
podatku należnego o podatek naliczony z otrzymanych faktur VAT.
Uprawnienie takie przysługuje mu w ciągu 5 lat licząc od
początku roku, w którym wystąpiło prawo do obniżenia podatku
należnego. W przypadku skorzystania z tego prawa, podatnik
winien złożyć korektę deklaracji podatkowej wraz z dołączonym
pisemnym uzasadnieniem przyczyn korekty.
UWAGA: prawo do korekty deklaracji podatkowej ulega zawieszeniu
na czas trwania postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej
oraz w okresie między zakończeniem kontroli, a wszczęciem
postępowania - w zakresie zobowiązań podatkowych, których
dotyczy postępowanie lub kontrola. Korekta złożona przez
podatnik w takim okresie nie wywołuje skutków prawnych.
9.
Przepisy ustawy o podatku od towarów i usług przewidują również
katalog sytuacji, gdy faktura VAT otrzymana przez podatnika nie
będzie mogła stanowić podstawy do obniżenia kwoty podatku
należnego. Katalog tych wyłączeń zawarty został w art. 88 ustawy
o podatku od towarów i usług i dotyczy przypadków, gdy m.in.:
-
sprzedaż została udokumentowana fakturami lub fakturami
korygującymi wystawionymi przez podmiot nieistniejący lub
nieuprawniony do wystawiania faktur lub faktur korygujących,
-
transakcja udokumentowana fakturą nie podlega opodatkowaniu
albo jest zwolniona od podatku;
-
wystawiono więcej niż jedną fakturę dokumentującą tę samą
sprzedaż;
-
wystawione faktury, faktury korygujące lub dokumenty celne
stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane - w części
dotyczącej tych czynności lub też potwierdzają czynności, do
których mają zastosowanie przepisy art. 58 i 83 Kodeksu
cywilnego - w części dotyczącej tych czynności.
10.
Rozliczenie w zakresie podatku od towarów i usług jest
dokonywane przez podatnika za pomocą właściwej deklaracji
podatkowej. Szczegółowe regulacje w tym zakresie znajdują się w
art. 99 ustawy o podatku od towarów i usług i art. 114 ust. 3
ustawy (podatnicy świadczący usługi taksówek osobowych, którzy
wybrali opodatkowanie tych usług w formie ryczałtu według stawki
3 %). W zależności od przyjętego przez podatnika sposobu
rozliczania będzie on zobowiązany składać w urzędzie skarbowym
deklaracje podatkowe za okresy miesięczne w terminie do 25 dnia
miesiąca następującego po każdym kolejnym miesiącu (deklaracja
VAT-7, VAT-8, VAT-12) albo za okresy kwartalne w terminie do 25
dnia miesiąca następującego po każdym kolejnym kwartale
(deklaracje VAT -7K i VAT-7D).
11.
Zwrot nadwyżki podatku naliczonego nad należnym – art. 87 ustawy
o podatku od towarów i usług.
Zwrot podatku dokonywany jest wyłącznie na wskazane w zgłoszeniu
identyfikacyjnym rachunek bankowy podatnika w banku mającym
siedzibę na terytorium kraju lub na rachunek podatnika w
spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, której jest
członkiem. Celem sprawdzenia prawidłowości tego rachunku i
zapobieżenia wyłudzeniu podatku urząd skarbowy może w trakcie
czynności urzędowych mających na celu dokonanie zwrotu, zwrócić
się do podatnika z prośba o udokumentowanie poprawności
wskazanego przez niego rachunku.
12.
Podstawowym terminem, w jakim urząd skarbowy dokona zwrotu
różnicy podatku jest termin 60 dni od wpływu prawidłowo
sporządzonej deklaracji podatkowej do urzędu. W sytuacji, gdy
podatnik złoży przed upływem tego terminu korektę deklaracji
podatkowej, termin 60 dni zaczyna biec od nowa. W pewnych
sytuacjach termin do dokonania zwrotu wynosi 180 dni.
Dotyczy to podatników, którzy nie dokonali czynności
opodatkowanych na terytorium kraju - dostawa towarów i
świadczenie usług odbywa się poza terytorium kraju. Na wniosek
podatnika, złożony wraz z deklaracją podatkową urząd skarbowy
jest obowiązany zwrócić różnicę podatku w terminie 25 dni,
licząc od dnia złożenia rozliczenia, w przypadku gdy kwoty
podatku naliczonego, wykazane w deklaracji podatkowej, wynikają
m.in.
z faktur dokumentujących kwoty należności, które zostały w
całości zapłacone.
13.
Jeżeli zasadność zwrotu wymaga dodatkowego zweryfikowania,
naczelnik urzędu skarbowego może przedłużyć termin zwrotu do
czasu zakończenia weryfikacji rozliczenia podatnika
dokonywanej w ramach czynności sprawdzających, kontroli
podatkowej lub postępowania podatkowego na podstawie przepisów
Ordynacji podatkowej lub postępowania kontrolnego na podstawie
przepisów o kontroli skarbowej. Jeżeli przeprowadzone przez
organ czynności wykażą zasadność zwrotu, urząd skarbowy wypłaca
podatnikowi należną kwotę wraz z odsetkami w wysokości
odpowiadającej opłacie prolongacyjnej stosowanej w przypadku
odroczenia płatności podatku lub jego rozłożenia na raty.
14.
Naczelnik urzędu skarbowego przedłużenia terminu dokonania
zwrotu dokonuje w formie postanowienia, na które przysługuje
zażalenie do dyrektora izby skarbowej. Postanowienie takie może
być wydane jedynie do czasu upływu wynikającego z ustawy terminu
dokonania zwrotu. Oznacza to, iż musi ono być doręczone
podatnikowi przed upływem 60 dni od dnia wpływu do urzędu
skarbowego deklaracji
z wykazaną kwotą zwrotu.
15.
W przypadku wydania przez naczelnika urzędu skarbowego
postanowienia o przedłużeniu terminu dokonania zwrotu nadwyżki
podatku naliczonego nad należnym podatnik może jednak szybciej
odzyskać kwotę zwrotu wykazaną w deklaracji podatkowej.
Warunkiem jest złożenie wraz ze stosownym wnioskiem
zabezpieczenia majątkowego w kwocie odpowiadającej kwocie
wnioskowanego zwrotu podatku. Zabezpieczenie majątkowe może być
złożone w formie: gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej;
poręczenia banku; weksla z poręczeniem wekslowym banku; czeku
potwierdzonego przez krajowy bank wystawcy czeku.
16.
Wskazać należy, iż do kontroli podatkowych prowadzonych
przez naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów urzędów
kontroli skarbowej dotyczących prawidłowości wykazanego przez
podatnika w deklaracji podatkowej zwrotu nadwyżki podatku
naliczonego nad należnym, przed dokonaniem tego zwrotu, nie mają
zastosowania niektóre ograniczenia kontroli przedsiębiorców,
wynikające z ustawy
o swobodzie działalności gospodarczej.
Dodatkowe informacje można uzyskać:
- Dzwoniąc do Krajowej Informacji Podatkowej z telefonu
stacjonarnego (0 801055055) lub z telefonu komórkowego
(22 3300330),
- Na stornie internetowej Ministerstwa Finansów
www.mf.gov.pl .
MENU