REJESTRACJA PODMIOTÓW I NADAWANIE NUMERÓW IDENTYFIKACJI PODATKOWEJ
(NIP)
Podstawowe zagadnienia
Powszechnemu obowiązkowi ewidencyjnemu, określonemu w ustawie z dnia
13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników
i płatników (Dz. U. z 2004 r. Nr 269, poz.2681 z późn. zm.),
zwanej dalej "ustawą o NIP", podlegają: osoby fizyczne,
osoby prawne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości
prawnej, które na podstawie odrębnych ustaw są podatnikami.
Podmioty te otrzymują numery identyfikacji podatkowej (NIP). Obowiązkowi
ewidencyjnemu podlegają również inne podmioty, jeżeli na podstawie
odrębnych ustaw są podatnikami, a w szczególności zakłady (oddziały)
osób prawnych oraz płatnicy podatków; podmioty te również
otrzymują NIP. Numery identyfikacji podatkowej nadawane są także
podmiotom będącym, na podstawie odrębnych ustaw, płatnikami składek
na ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenia zdrowotne, zwanych dalej
"płatnikami składek ubezpieczeniowych".
Nadanie NIP następuje na podstawie zgłoszenia identyfikacyjnego w
drodze decyzji wydawanej przez naczelnika urzędu skarbowego, a postępowanie
w sprawie jego nadania prowadzone jest na podstawie ustawy z dnia 29
sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8 poz.60 z
późn. zm.), z tym że w sprawach o stwierdzenie nieważności
decyzji o nadaniu NIP nie stosuje się art.249 i art.338.
Ewidencji podatników, płatników podatków i płatników składek
ubezpieczeniowych dokonują właściwi dla celów ewidencji naczelnicy
urzędów skarbowych.
Zgłoszenie identyfikacyjne/aktualizacyjne
Podatnicy obowiązani są do dokonania zgłoszenia identyfikacyjnego w
celu uzyskania numeru identyfikacji podatkowej. Zgłoszenia dokonuje
się jednokrotnie, bez względu na rodzaj i liczbę opłacanych przez
podatnika podatków, formę opodatkowania, liczbę i rodzaje
prowadzonej działalności gospodarczej oraz liczbę prowadzonych
przedsiębiorstw.
Z ustawowego obowiązku jednokrotnego składania zgłoszenia
identyfikacyjnego wynika zasada, że dany podmiot nie może posiadać
więcej niż jeden NIP. W przypadku wydania dwóch decyzji przyznających
NIP temu samemu podatnikowi zachodzi konieczność uchylenia decyzji
wydanej z naruszeniem prawa. Najczęstszą przyczyną uzasadniającą
stwierdzenie nieważności NIP jest konieczność wyeliminowania z
obiegu prawnego decyzji ostatecznej, która dotyczy sprawy już
poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją. Od powyższej normy nie
przewidziano żadnych wyjątków, ma więc ona charakter bezwzględnie
obowiązujący.
Podstawowy zakres informacyjny zgłoszenia identyfikacyjnego wskazuje
art. 5 "ustawy o NIP". Terminy dokonania zgłoszenia
identyfikacyjnego uzależnione są od statusu podatnika. Zostały one
szczegółowo określone w art. 6 do art. 8 powyższej ustawy.
Przepisy te stosuje się odpowiednio do płatników podatków oraz płatników
składek ubezpieczeniowych. "Ustawa o NIP" (art. 9) nakłada
także obowiązek aktualizowania danych objętych zgłoszeniem
identyfikacyjnym wskazując tryb, miejsce i terminy, stosowne dla tych
podmiotów.
Podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych, dla których płatnikiem
jest organ emerytalny lub rentowy, mogą dokonać zgłoszenia
aktualizacyjnego za pośrednictwem tego płatnika. Podatnicy podatku
dochodowego od osób fizycznych nieprowadzący działalności
gospodarczej, dla których obowiązek aktualizowania danych wynika z
faktu otrzymania dowodu osobistego, mogą dokonać zgłoszenia
aktualizacyjnego za pośrednictwem organu wydającego dowód osobisty.
W przypadku dokonywania zgłoszenia
identyfikacyjnego/aktualizacyjnego przez pełnomocnika lub kuratora sądowego
do zgłoszenia dołącza się uwierzytelnioną lub poświadczoną urzędowo
kopię pełnomocnictwa lub postanowienia sądu. W przypadku udzielenia
pełnomocnictwa wyłącznie do dokonania zgłoszenia identyfikacyjnego
do zgłoszenia dołącza się oryginał pełnomocnictwa.
Odrębna procedura rejestracyjna dotyczy niektórych podmiotów będących
podatnikami wyłącznie podatków stanowiących dochody budżetu gmin.
Została ona określona w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 30
grudnia 1999 r. w sprawie trybu składania zgłoszeń
identyfikacyjnych oraz zgłoszeń aktualizacyjnych przez podatników
podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości (Dz. U. Nr 111, poz.
1291).
Zgodnie z art. 13 ust. 3 "ustawy o NIP" naczelnik urzędu
skarbowego obowiązany jest do potwierdzenia, na wniosek
zainteresowanego, faktu nadania NIP podmiotowi, który się nim posługuje.
Naczelnik urzędu skarbowego może jedynie dokonać potwierdzenia, czy
konkretny NIP wskazany przez zainteresowanego w poz. 23 formularza
NIP-5 został faktycznie przyznany podmiotowi, którego dotyczy
wniosek. Naczelnik urzędu skarbowego odpowiadając na wniosek
korzysta z trzech wariantów postępowania:
-
potwierdza nadanie NIP,
-
nie potwierdza nadania NIP,
-
nie może potwierdzić podanego NIP ze względu na podanie
niewystarczających danych o podmiocie, którego dotyczy wniosek.
Opisany tryb ma na celu wyłącznie potwierdzenie nadania NIP
wskazanego we wniosku i nie oznacza bezzasadnego ujawniania danych
zawartych w zgłoszeniu identyfikacyjnym lub aktualizacyjnym.
Dokumentacja związana z nadaniem numeru identyfikacji podatkowej
(NIP) oraz aktualizowaniem danych zawartych w zgłoszeniach
identyfikacyjnych gromadzona i przechowywana jest w urzędach
skarbowych. W świetle art. 15 ust. 1 ustawy o NIP dane zawarte w wyżej
wymienionej dokumentacji objęte są tajemnicą skarbową. Sprawa
przestrzegania tajemnicy uregulowana została w art.15, art.15a i
art.15b "ustawy o NIP". Powyższe dane udostępnia się na
zasadzie wyjątku wyłącznie podmiotom enumeratywnie wymienionym w
art. 15 ust. 2 ustawy o NIP tzn.:
1)sądom, prokuratorom, organom podatkowym, organom celnym,
przedstawicielom Najwyższej Izby Kontroli, Policji, Agencji Bezpieczeństwa
Wewnętrznego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Służby
Kontrwywiadu Wojskowego i Żandarmerii Wojskowej - w związku z
prowadzonym postępowaniem;
2)Szefowi Krajowego Centrum Informacji Kryminalnych w celu realizacji
jego zadań ustawowych;
3)jednostkom organizacyjnym kontroli skarbowej - w celu realizacji ich
zadań ustawowych;
4)komornikom sądowym i organom egzekucyjnym wymienionym w odrębnych
przepisach - w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym lub
zabezpieczającym;
5)naczelnym i centralnym organom administracji rządowej - w związku
z postępowaniem w sprawie udzielenia koncesji bądź zezwolenia na
prowadzenie działalności gospodarczej;
6)podatnikowi - w zakresie dotyczącym jego numeru;
7)służbom statystyki publicznej w zakresie i dla potrzeb wynikających
z przepisów
o statystyce publicznej;
8)Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych oraz Państwowemu Funduszowi
Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych - do realizacji zadań i celów
określonych w odrębnych ustawach;
9)Generalnemu Inspektorowi Informacji Finansowej - w celu wykonywania
obowiązków, wynikających z przepisów o przeciwdziałaniu
wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących
z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł;
10)organom prowadzącym urzędowe rejestry na ich wniosek zawierający
dane niezbędne do identyfikacji podatników - w zakresie NIP - w związku
z realizacją ich zadań ustawowych.
W stosunku do podatników i płatników, którzy naruszają obowiązki
w zakresie dokonywania zgłoszeń identyfikacyjnych i
aktualizacyjnych, stosowane są sankcje na podstawie Kodeksu karnego
skarbowego.
Zgodnie z aktualnie obowiązującymi zasadami rejestracji działalności
gospodarczej, przedsiębiorca będący osobą fizyczną zobowiązany
jest do złożenia w organie ewidencyjnym działalności gospodarczej
zintegrowanego wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej
o symbolu EDG-1. Z uwagi, iż przedsiębiorca może podjąć działalność
w dniu złożenia wniosku o wpis do ewidencji działalności
gospodarczej konieczne jest przed przystąpieniem do wypełnienia
przedmiotowego wniosku rozważanie kilku podstawowych kwestii dotyczących:
I. prawidłowego wskazania
naczelnika urzędu skarbowego
Na formularzu EDG-1 przedsiębiorca zobowiązany jest do wskazania właściwego
naczelnika urzędu skarbowego, do którego organ ewidencyjny przekaże
dane z przedmiotowego wniosku w celu dokonania wpisu lub
zaktualizowania danych w ewidencji podatników i nadania NIP w
przypadku jego braku.
Właściwym naczelnikiem urzędu skarbowego dla nadania NIP lub
dokonania zgłoszenia aktualizacyjnego jest:
- dla podatnika
podatku VAT (który nie korzysta ze zwolnienia) prowadzącego działalność
opodatkowaną na terenie objętym zakresem działania jednego organu
podatkowego – naczelnik urzędu skarbowego właściwy według miejsca
wykonywania działalności opodatkowanej podatkiem VAT,
- dla podatnika
podatku VAT (który nie korzysta ze zwolnienia) prowadzącego działalność
opodatkowaną na terenie objętym zakresem działania więcej niż
jednego organu podatkowego – naczelnik urzędu skarbowego właściwy
ze względu na miejsce zamieszkania,
- dla podatników
podatku VAT nieposiadajacych stałego miejsca zamieszkania albo stałego
miejsca prowadzenia działalności na terytorium kraju właściwym
jest Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście
- dla podatników
podatku dochodowego naczelnik urzedu skarbowego właściwy według
miejsca zamieszkania (wyjątek stanowi „karta podatkowa” wówczas
właściwość organu podatkowego ustala się według miejsca położenia
zorganizowanego zakładu).
A zatem prawidłowe określenie naczelnika urzędu skarbowego dla
przedsiębiorcy w dużym stopniu wiąże się z
opodatkowaniem działalności gospodarczej podatkiem VAT, o którym
mowa w punkcie IV.
II.
wyboru formy prawnej wykonywanej działalności tzn.:
- samodzielnego
prowadzenia działalności gospodarczej
- działalność
w formie spółki cywilnej
- działalność
w formie spółki prawa handlowego
Wybór formy prawnej przesądza o konieczności wypełnienia
odpowiedniego formularza. I tak przy:
-
samodzielnym prowadzeniu działalności konieczne staje się wypełnienie
wniosku EDG-1,
-
prowadzeniu działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej
konieczne staje się wypełnienie wniosku EDG-1, ale także
dokonanie zgłoszenia identyfikacyjnego/aktualizacyjnego NIP-2
wraz z załącznikiem NIP-D dotyczącego spółki bezpośrednio do
właściwego naczelnika urzędu skarbowego,
-
działalności prowadzonej w formie spółki prawa handlowego należy
wypełnić wniosek o wpis do rejestru przedsiębiorców wraz ze zgłoszeniem
identyfikacyjnym/aktualizacyjnym NIP-2 z odpowiednimi załącznikami
(w tym NIP-D).
III.
wyboru formy opodatkowania podatkiem dochodowym
- zasady ogólne
- ryczałt od
przychodów ewidencjonowanych
- karta
podatkowa
Niezależnie od wypełnienia wniosku EDG-1 należy pamiętać o
konieczności złożenia w formie pisemnej oświadczenia o wyborze
formy opodatkowania podatkiem dochodowym (karta podatkowa, ryczałt,
zasady ogólne). W przypadku wyboru formy opodatkowania w formie karty
podatkowej zgłoszenia należy dokonać przed rozpoczęciem działalności
gospodarczej, a w pozostałych przypadkach do dnia rozpoczęcia działalności,
jednak nie później niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu.
Należy pamiętać, iż wybrany sposób lub forma opodatkowania dochodów
(przychodów) obowiązuje przez cały rok podatkowy z wyjątkiem
utraty prawa do stosowania wybranej formy opodatkowania.
UWAGA nie złożenie na czas takiego oświadczenia
skutkuje przyjęciem formy opodatkowania na zasadach ogólnych według
skali podatkowej
IV.
opodatkowania podatkiem od towarów i usług tzw. podatkiem VAT
oraz rejestracja w zakresie transakcji wewnątrzwspólnotowych
Podatnicy rozpoczynający działalność gospodarczą opodatkowaną
podatkiem od towarów i usług (niepodlegający zwolnieniu) lub
rezygnujący ze zwolnienia, zobowiązani są dokonać zgłoszenia
rejestracyjnego na formularzu VAT-R przed dokonaniem pierwszej
czynności podlegającej opodatkowaniu. Rejestracja w zakresie
podatku VAT wymaga uiszczenia opłaty skarbowej w wysokości 170 PLN,
którą należy wpłacić na odpowiedni rachunek bankowy urzędu
gminy/miasta. Podatnicy, którzy złożą zgłoszenie rejestracyjne, będą
zarejestrowani przez naczelnika urzędu skarbowego jako podatnicy VAT,
z tym, że podatnicy dokonujący sprzedaży opodatkowanej będą
zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni, a pozostali jako podatnicy
VAT zwolnieni.
Dodatkowo przedsiębiorcy, którzy zamierzają dokonywać transakcji z
podmiotami z państw będących członkami Unii Europejskiej
zobowiązani są do wypełnienia formularza VAT-R w części C.3
WAŻNE - wyżej wymienione kwestie mają istotny
wpływ na określenie właściwego naczelnika urzędu skarbowego
Należy pamiętać, iż wyboru
formy opodatkowania w podatku dochodowym oraz rejestracji w
zakresie podatku VAT można dokonać poprzez osobiste złożenie
odpowiednich formularzy we właściwym urzędzie skarbowym lub za pośrednictwem
Urzędu Pocztowego.